Het afvalsysteem in Gouda kraakt in zijn voegen. Zakken naast containers, grofvuil dat wordt bijgeplaatst en frustratie bij bewoners. Het Goudse afvalbeleid is kapot: het is duur en werkt bijplaatsing juist in de hand. Zo schrijft Jelte Elgersma, lijsttrekker voor JA21 Gouda, in zijn eerste column voor ZoGouds.nl
Afvalscheiding
In Gouda hebben we de afgelopen jaren flink geïnvesteerd in afvalscheiding. Ondergrondse containers zijn geplaatst, pasjes ingevoerd en tarieven aangepast. Het doel was helder: minder restafval, meer recycling en lagere kosten.
Maar wie vandaag door verschillende wijken loopt, ziet dat het systeem kraakt in zijn voegen. Zakken naast containers, grofvuil dat wordt bijgeplaatst en frustratie bij bewoners. Het Goudse afvalbeleid is kapot: het is duur en werkt bijplaatsing juist in de hand.
Systeem dat uitlokt tot verkeerd gedrag
Ondergrondse containers zijn op zichzelf een fantastische, praktische uitvinding. Veel mensen maken er netjes gebruik van. Maar het probleem ontstaat door de manier waarop het systeem is ingericht.
In Gouda scheiden we afval bij de bron. Dat betekent dat bewoners zelf hun afval moeten scheiden in restafval, plastic, papier, GFT en meer. Plastic kan gratis worden aangeboden, maar voor restafval betalen inwoners per leging van de clico of per keer dat het pasje wordt gebruikt bij een ondergrondse container. Het idee daarachter is financiële prikkeling: wie goed scheidt, betaalt minder.
Schaduwzijde
Maar deze prikkel heeft ook een schaduwzijde.
Wie zijn zak naast de container zet, betaalt niets. Wie restafval bij het plastic stopt, komt er vaak mee weg. Wie grofvuil bijplaatst, is er vanaf. Handhaving is lastig, want een zak zonder adres is nauwelijks te herleiden. Het resultaat? Een systeem dat verkeerd gedrag niet voorkomt, maar soms zelfs uitlokt.
Ik zag het laatst nog voor mijn eigen deur: een man stopt met zijn auto, tilt twee grote vuilniszakken uit zijn kofferbak, zet ze naast de container en rijdt weg. Hij kwam duidelijk niet uit de buurt. Dit zijn geen incidenten meer; dit is een structureel probleem.
Hoge kosten, weinig draagvlak
Het huidige college in Gouda kiest voor pasjes, tarieven per aanbieding en het aanspreken van bewoners op hun verantwoordelijkheid. Maar beleid moet niet alleen uitgaan van ideale situaties en voorbeeldige burgers; het moet ook bestand zijn tegen menselijk gedrag.
Afvalinzameling kost gemeenten miljoenen per jaar. Landelijk zien we dat diftar-systemen (betalen per keer of per kilo restafval) soms leiden tot minder restafval, maar óók tot meer bijplaatsing en zwerfafval. De kosten voor opruimen, handhaven en herstellen lopen daardoor op. Wat je aan de voorkant denkt te besparen, betaal je aan de achterkant vaak dubbel en dwars.
En ondertussen groeit de ergernis bij inwoners die wél netjes hun afval aanbieden, maar geconfronteerd worden met rommel rondom containers.
Het kan anders: nascheiden
Er is een alternatief dat in veel gemeenten al wordt toegepast: nascheiden. Daarbij bieden inwoners restafval en plastic samen aan. De afvalverwerker scheidt vervolgens met moderne installaties het recyclebare materiaal uit het restafval.
Technologische ontwikkelingen hebben nascheiding de afgelopen jaren sterk verbeterd. Installaties kunnen grote hoeveelheden kunststof efficiënt en relatief goedkoop terugwinnen. Voor bewoners wordt het systeem eenvoudiger: één stroom, geen pasjes, geen ingewikkelde afwegingen per zak.
Minder complexiteit betekent minder fout gedrag. En minder prikkels om te sjoemelen.
Open containers: leren van anderen
Ook op het gebied van toegangscontrole zijn er lessen te trekken. In Schiedam is een pilot uitgevoerd met een zogenoemd open containerbeleid – dus zonder pasjes. Het doel: minder bijplaatsing doordat bewoners altijd toegang hebben tot de container.
De resultaten waren veelbelovend: minder afval naast de containers en een schonere openbare ruimte. Natuurlijk vraagt dit om goede monitoring en handhaving, maar het laat zien dat minder restricties juist leiden tot beter gedrag.
Oplossing van JA21 Gouda
Wat JA21 Gouda betreft, zijn de uitgangspunten helder:
- Stop met het ingewikkelde pasjessysteem.
- Onderzoek serieus de overstap naar nascheiding.
- Maak afvalinzameling eenvoudiger en goedkoper voor inwoners.
- Focus op een schone stad in plaats van op administratieve controle.
Praktisch
Afvalbeleid moet praktisch zijn. Het moet werken in de echte wereld, niet alleen op papier. Een systeem dat gebaseerd is op wantrouwen en financiële strafprikkels ondermijnt het draagvlak. Een systeem dat eenvoudig, logisch en eerlijk is, versterkt het juist.
Het is tijd om te erkennen dat het huidige beleid in Gouda niet levert wat het belooft. Minder restafval is mooi, maar niet als de stad vervuilt en de kosten oplopen.
Het kan makkelijker.
Het kan goedkoper.
En vooral: het kan schoner.
De Juiste Aanpak voor Gouda
Jelte Elgersma
Lijsttrekker JA21 Gouda
Vanavond: presentatie programma en kandidatenlijst
Ga vanavond in gesprek met de JA21 Kamerleden Joost Eerdmans, Simon Ceulemans en met de Goudse Lijsttrekker Jelte Elgersma. Hij presenteert het programma en de kandidatenlijst van JA21 Gouda!
Wees van harte welkom bij Grand café Central op de Markt. "Het eerste drankje is op onze rekening!", aldus Jelte Elgersma.