Museum Gouda
De wereld staat in brand. Waar houden we ons aan vast? Op 14 februari opent Museum Gouda de tentoonstelling Geloof, over de menselijke behoefte aan houvast. Je hoeft niet religieus te zijn om ergens in te geloven: vragen, angsten en rituelen horen bij het mens-zijn. De expositie is te zien tot en met 30 augustus 2026.
Denkers
Voor Geloof vroeg Museum Gouda drie bekende denkers met uiteenlopende achtergronden de tentoonstelling samen te stellen: schrijver Arnon Grunberg, jurist, onderzoeker en docent Naema Tahir en schrijver en presentator Stephan Sanders.
Zij kregen toegang tot de collectie van het Rijksmuseum Amsterdam en selecteerden ruim veertig objecten die samen reflecteren op de betekenis van geloof in de wereld van vandaag. Het museum vroeg ook Gouwenaars van verschillende leeftijden en achtergronden wat hen houvast geeft. Zij voegen persoonlijke voorwerpen toe aan de tentoonstelling die dit gevoel symboliseren. Na Gouda reist Geloof met de schatten uit het Rijksmuseum de komende jaren door heel Nederland.
“Geloof geeft mensen richting over wat het goede is, en dat inspireert mensen elke dag. Het goede wordt van generatie op generatie als iets tastbaars doorgegeven, ook in de vorm van kunst. Musea proberen deze zoektocht naar het goede te vangen. Ik kijk er zeer naar uit om dat goede te ontdekken in voorwerpen die anderen hebben gemaakt en achtergelaten. Dit is voor mij echt een bijzonder project, omdat het gaat over de essentie van mens zijn.” Naema Tahir
Universele onderwerpen
Van een 15de-eeuws schilderij van de Italiaanse renaissanceschilder Sandro Botticelli (Judith met het hoofd van Holofernes) en een 19de-eeuws portret (Isabella) van Simon Maris tot een foto van schrijver Gerard Reve met een wijnglas en schedel bij een Mariabeeld door Vincent Mentzel. En van een Meissen porseleinen sculptuur van Urania (een van de negen muzen uit de Griekse mythologie, haar naam betekent ‘hemelse’) tot een tekening van de Taj Mahal.
De kunstwerken gaan over universele onderwerpen als erbij horen en thuiskomen, goedheid en schoonheid, schuld en verlossing. Hoe kijken we met onze hedendaagse blik naar deze kunstschatten? Grunberg, Tahir en Sanders kozen vooral wat hen persoonlijk raakt en een aspect van geloof belichaamt. In de korte film die in het begin van de tentoonstelling te zien is vertellen ze hierover hun verhaal.
“Mensen creëren goden, ook als ze denken iets heel anders te hebben gecreëerd, schreef ik een paar jaar geleden. De behoefte te verafgoden, of om met Freud te spreken, een vervanging voor de almachtige vader dan wel almachtige moeder te vinden is onuitputtelijk. Gekoppeld aan het verlangen naar gemeenschap, waarin georganiseerde religie altijd voorziet, maakt dat religie springlevend is. De veelbesproken secularisatie heeft feitelijk voornamelijk vervangende en alternatieve religies gecreëerd. Wie het verlangen naar God ontkent begrijpt de menselijke geschiedenis en zijn eigen cultuur niet. Daarom zag ik ernaar uit de tentoonstelling Geloof mede samen te stellen.” Arnon Grunberg
“Geloof is niet perse gemaakt voor heiligen, maar juist ook voor mensen die dreigen om te vallen, in de goot te belanden. Ik snap de roeszoekende man in het Bijbelverhaal van De Verloren Zoon meteen: kan iemand me even verlossen van mezelf, van al die bagage die ik dag in dag uit met me meezeul, om maar door te kunnen gaan voor een man-uit-een-stuk?” Stephan Sanders
Geloven in Gouda
Geloof is ook lokaal van betekenis. De stad Gouda ligt aan de rand van de Bible belt en een grote groep inwoners is van huis uit orthodox gereformeerd. Er is tegelijk een grote gemeenschap met Marokkaanse wortels, en veel Gouwenaars zijn islamitisch. Geloof is een relevant thema.
In de tentoonstelling beantwoorden Gouwenaars van verschillende leeftijden en achtergronden de vraag wat hen houvast geeft. Zij brengen persoonlijke voorwerpen in die dit gevoel symboliseren. Van een veelgebruikt fototoestel tot een ufo op handformaat. Van een ring met een bijzondere boodschap tot een gebedskleed van een wijze vader. De verhalen en voorwerpen zijn verzameld door de Gouds-Letse kunstenaar Dace Satre Sietina. Soms heeft het voorwerp te maken met een dierbare, soms met een levensovertuiging of met een diepe drijfveer.
‘‘Dit gebedskleed is van mijn vader, Max Mozes. Hij leerde mij ‘Cham zu le tova’, wat betekent: ‘Ook dit keert ten goede’. Waar ik niets aan kan doen, waar ik niets aan kan veranderen, kan ik gemakkelijk loslaten. Dat is mijn enige houvast: loslaten.’ Donald Pagrach, 79 jaar
Een vriend schreef me eens: “In kunst bouwen we, herbouwen we, verliezen we en redden we onszelf.” Muziek is mijn redding, mijn houvast. Het is deze oranje gitaar waarmee het allemaal begon als 12-jarig jongetje, het symbool van mijn muzikale reis door een roerig bestaan.’ Edwin Leonard Bol, 45 jaar
‘Deze bakhoor die mijn moeder me af en toe vanuit Jemen stuurt is een boodschap van genegenheid en een onzichtbare omhelzing die me het gevoel geeft dat ze dicht bij me is. Elke keer dat ik het aansteek, ervaar ik opnieuw dat ik hier thuishoor, want huizen worden niet gedefinieerd door hun muren maar door de geuren die het verhaal vertellen van degenen die er wonen.’ Bassam Ahmed, 40 jaar
‘Toen ik op 19-jarige leeftijd op kamers ging, kreeg ik mijn eigen piring natzar, een Moluks gebedsbordje waar ingepakte geldmuntjes op liggen die symbool staan voor verschillende levensaspecten waar ik Gods bescherming over vraag. God actief betrekken bij mijn leven en geloven dat Hij mij beschermt, dat geeft mij houvast.’ Jade van der Hooft, 26 jaar
Publieksprogramma
Bij de tentoonstelling komt een uitgebreid publieksprogramma, waaronder excursies naar gebedshuizen waar mensen van verschillende geloofsgemeenschappen hun rituelen, regels en symbolen delen. Ook organiseert Museum Gouda vieringen, feestmaaltijden die voor iedereen toegankelijk zijn en kun je een workshop rituelen maken volgen. Zie de website voor het actuele programma.
“Deze tentoonstelling gaat over wat ons verbindt. Over rituelen, vragen en verlangens waar iedereen in zijn leven mee te maken krijgt.” Femke Haijtema, directeur Museum Gouda
De gastcuratoren
Stephan Sanders (1961) is columnist, presentator, essayist en schrijver. Hij schrijft voor onder andere De groene Amsterdammer, Trouw en NRC. Hij is geadopteerd door Nederlandse ouders die hem katholiek opvoedden. In zijn boek Zon, zee en oorlog uit 2007 beschrijft hij ervaringen in onder andere Kaapstad waar hij erachter kwam dat zijn biologische vader Zuid-Afrikaans was. Sanders studeerde filosofie en politieke wetenschappen. In 2015 kwam hij voor de tweede keer ‘uit’; hij erkende publiekelijk dat hij in God gelooft. Dit vond hij ingewikkelder dan zijn homoseksualiteit als jongeman. Hij gaat sinds een aantal jaar door het leven als katholiek en schreef hierover het boek Godschaamte (2021) en ook Wonder, wonderlijk (2024). In 2024 was hij de presentator van het KRO-NCRV televisie tweeluik De Andere kant van Amsterdam, over de katholieke geschiedenis van de stad.
Naema Tahir (1970) begon haar loopbaan als jurist en werkte voor de VN-Vluchtelingenorganisatie (UNHCR) in Lagos, Nigeria, en voor de Raad van Europa in Straatsburg, Frankrijk. Tegenwoordig is Tahir verbonden aan verschillende universiteiten in Nederland. Zo doceert ze recht, mensenrechten en wereldreligies aan Leiden University College (LUC) te Den Haag en aan University College Roosevelt (UCR) te Middelburg. Als onderzoeker bij de Universiteit Utrecht spitst Tahir zich bovendien toe op een vergelijkend onderzoek tussen huwelijken in verschillende culturen.
Arnon Grunberg (1971) is een van de bekendste levende Nederlandse schrijvers, auteur van romans, verhalen, essays, reportages en columns. Grunberg maakte in 1994 zijn debuut met zijn autobiografische roman Blauwe maandagen, een openhartige weergave van zijn jeugd in een door de oorlog zwaar getraumatiseerd Joods gezin. In de afgelopen decennia schreef hij zo’n vijftig boeken, waaronder verschillende bestsellers. In 2020 gaf hij gaf de 4-meilezing en in datzelfde jaar verschenen zijn bundels Bij ons in Auschwitz en Als ze het over Marokkanen hebben. Als journalist ging Grunberg o.a. embedded bij het Nederlandse leger in Irak en Afghanistan en in de bezette gebieden van de Westelijke Jordaanoever. Ook ging hij op rondreis door de V.S. langs religieuze groepen, met het uiteindelijke doel een eigen religie te beginnen in de Amerikaanse staat Oklahoma. Zijn werk is in tientallen talen vertaald. Hij won onder andere de Constantijn Huygens-prijs voor zijn gehele oeuvre in 2009, en in 2022 de P.C. Hooft-prijs en de Johannes Vermeerprijs.
Geloof, hoop en liefde
De tentoonstelling Geloof is het eerste deel in het drieluik Geloof, Hoop en Liefde, een serie reizende tentoonstellingen georganiseerd door zes samenwerkende Nederlandse musea (de M6) in samenwerking met het Rijksmuseum in Amsterdam.
Geloof zal de komende jaren heel Nederland doorreizen, na Museum Gouda naar het Limburgs Museum in Venlo, het Stedelijk Museum Zutphen, Museum het Hannemahuis in Harlingen, het Markiezenhof in Bergen op Zoom en het Westfries Museum in Hoorn.
Samenwerking
Deze bijzondere samenwerking maakt het mogelijk om de collectie van het Rijksmuseum voor een breed publiek toegankelijk te maken. De steun van fondsen is hierbij cruciaal. De VriendenLoterij is hoofdsponsor van Geloof, Hoop en Liefde, en de tentoonstelling Geloof wordt mede mogelijk gemaakt door het Mondriaan Fonds.
