Waarom wil iemand gemeenteraadslid worden? En misschien nog belangrijker waarom zitten zij daar eigenlijk? Het zijn vragen die iedere kandidaat raadslid zich stelt vóórdat hij zich beschikbaar stelt of misschien wel eerst nadat bekend is dat de kandidaat met voorkeursstemmen de gemeenteraad in kan. Jan de Koning gaat er in zijn column voor ZoGouds.nl op in.
Bewonderenswaardige motieven
In 2022 traden 8.237 raadsleden aan in 345 Nederlandse gemeenten. Bijna de helft daarvan was nieuw. Dat zegt iets over vernieuwing, maar misschien ook over doorstroming, uitval of teleurstelling. Uit onderzoek blijkt dat veel raadsleden hun tijd willen inzetten voor de samenleving, inwoners willen vertegenwoordigen, zichzelf willen ontwikkelen of hun netwerk willen vergroten. Allemaal legitieme en zelfs bewonderenswaardige motieven. Wie kan daartegen zijn?
Het ministerie van Binnenlandse Zaken onderzocht een paar jaar geleden hoe raadsleden zelf tegen hun rol aankijken. De uitkomst is geruststellend: raadsleden zijn trots, gedreven en vooral positief over hun vermogen om inwoners te vertegenwoordigen. Maar daar schuurt iets. Want diezelfde inwoners blijken het vak van volksvertegenwoordiger steeds minder te waarderen. Ze zijn somberder over wat raadsleden daadwerkelijk klaarspelen.
Niet sexy
Raadsleden geven zichzelf een dikke voldoende: 95% vindt dat zij inwoners redelijk tot goed vertegenwoordigen. Het contact met inwoners is zelfs de favoriete bezigheid. Helemaal onderaan de lijst bungelen vergaderen en het lezen van stukken wat ironisch is, want juist daar wordt het verschil gemaakt. Democratie is nu eenmaal niet sexy.
Dan de andere kant van de spiegel. Uit het lokaal kiezersonderzoek van 2026 van het AD blijkt dat slechts 32% van de inwoners tevreden is over gemeenteraadsleden (en dus 68% niet). De belangrijkste democratische schakel, zo worden ze genoemd maar wel eentje waar meer dan twee derde van de inwoners geen warm gevoel bij heeft. Dat percentage past opvallend goed bij de opkomstcijfers van de verkiezingen. Wie niet gelooft dat je verschil maakt, blijft thuis.
Structurele druk
En alsof dat nog niet genoeg is, staat het raadslid ook onder structurele druk. De rol is complex: vertegenwoordigen, kaders stellen, controleren én sturen op hoofdlijnen. Maar sturen op hoofdlijnen lukt alleen als je de details kent. En die details zitten verstopt in stapels stukken en eindeloze vergaderingen.
De tijdsinvestering liegt er niet om. In kleinere gemeenten kost het raadswerk gemiddeld 17 uur per week; in grotere gemeenten loopt dat op tot bijna 25 uur. Niet voor niets pleit een meerderheid van raadsleden in grote steden voor een fulltime raadslidmaatschap. Ook opvallend: raadsleden van fracties die geen deel uitmaken van het dagelijks bestuur van de gemeente (lees Burgemeester en wethouders) zijn structureel meer tijd kwijt dan coalitieleden. Macht scheelt tijd.
Kloof
Dus waarom doen we dit eigenlijk? Misschien omdat we geloven dat het ertoe doet. Misschien omdat we die kloof tussen inwoners en bestuur kleiner willen maken. Of misschien gewoon omdat iemand het moet doen.
Maar één ding is duidelijk: als we willen dat inwoners meer vertrouwen krijgen in de lokale democratie, zullen we als raadslid eerst eerlijker moeten kijken naar onszelf. Want trots en gedrevenheid zijn mooi maar ze zijn geen garantie voor verbinding. Je zal als raadslid niet alleen tijdens de verkiezingscampagne naar je inwoners toe moeten gaan en luisteren maar ook wanneer je als raadslid bent gekozen. Geef gedurende de vier jaar de “burger een stem”. Doe je dat niet dan word je na vier jaar keihard afgerekend want de “de burger is niet gek”
Jan de Koning
Raadslid voor Leefbaar Gouda
