De macht moet terug naar de raad. Gouda wordt samen bestuurd. Voor het raadsbreed werken van Leefbaar Gouda c.s. blijkt na een stemming in de gemeenteraad slechts een nipte meerderheid. De nieuwe coalitie kan tijdens de eerste raadsvergadering zijn beloftes al niet waarmaken. Op deze manier krijgt Gouda geen raadsbreed bestuur, maar een minderheidscoalitie, aldus Claire Philips, fractievoorzitter van PRO.

Contouren zichtbaar

Twee weken na de verkiezingen worden de contouren van een nieuw Gouds college zichtbaar. Een groep politieke partijen (Leefbaar Gouda, D66, ChristenUnie, Gouda Positief, SGP, VVD en Gouda Vitaal) kiest ervoor om samen de formatie in te gaan. De belofte daarbij is om alle raadsleden actief te betrekken bij het besturen van de stad. 

De macht moet terug naar de raad. Gouda wordt samen bestuurd. Voor het raadsbreed werken van Leefbaar Gouda c.s. blijkt na een stemming in de gemeenteraad slechts een nipte meerderheid. De nieuwe coalitie kan tijdens de eerste raadsvergadering zijn beloftes al niet waarmaken. Op deze manier krijgt Gouda geen raadsbreed bestuur, maar een minderheidscoalitie.

Verkenner Bert Blase was in zijn toelichting helder: een breed gedragen samenlevingsakkoord op hoofdlijnen moet echt op brede steun kunnen rekenen, dus niet achttien plus één, want op 35 raadszetels is dat geen brede meerderheid. En wat gebeurde er bij de stemming in de raadsvergadering op 7 april? Het formatievoorstel van Leefbaar Gouda werd aangenomen met negentien stemmen voor. 

Raadsbreed werken

Het fenomeen raadsbreed werken is op zichzelf niet verkeerd: raadsleden vinden elkaar op inhoud, er zijn geen scheidslijnen tussen coalitie en oppositie en de hele raad krijgt invloed. Maar zo’n model werkt alleen als bij de start duidelijk is wat de raad wil bereiken, als er vertrouwen is en als er een heldereafspraken zijn, zowel over de werkwijze als over de inhoud. Elke euro kan immers maar één keer uitgegeven worden en precies daarom moeten dossiers in samenhang met elkaar bekeken worden. Besturen is niet ‘wie het eerst komt, wie het eerst maalt’.

De gemeente Vlaardingen werkte in 2018 aan een raadsprogramma. Lianne van Kalken (momenteel wethouder in Vlaardingen) werkte daar destijds als fractievoorzitter aan mee. Van Kalken promoveerde vorig jaar op raadsbreed werken in gemeenten, en noemt het raadsprogramma dat de gemeenteraad van Vlaardingen destijds opstelde ‘een bestuurlijk experiment’.

Van Kalken: ‘Het idee van het raadsprogramma was dat we als raadsfracties alle punten waar we het over eens waren naast elkaar zouden leggen. Vervolgens zouden we ons daar raadsbreed achter scharen en onze handtekening eronder zetten. Voor andere onderwerpen, waar we het niet over eens waren, spraken we af dat we daar gaandeweg de periode meerderheden voor zouden zoeken. Niet binnen de vaste structuur van de coalitie – of oppositie – maar in wisselende meerderheden, afhankelijk van de inhoud van het vraagstuk. Daardoor zouden alle partijen de kans hebben om echt mee te doen.’ In een razend tempo kwam het Vlaardingse raadsprogramma tot stand. Al 76 dagen na de verkiezingen werd het nieuwe college van B en W geïnstalleerd. Een dergelijke spoedprocedure wordt nu ook in Gouda nagestreefd: de formatie zou volgende maand al voltooid moeten zijn.

Boodschappenlijstjes

En wat gaat er dan gebeuren, als er nauwelijks inhoudelijke afspraken staan in een Gouds samenlevingsakkoord op hoofdlijnen? Vanaf dat moment zullen de nieuwe wethouders, die volgens Leefbaar Gouda c.s. dan van de gehele raad zijn, voor elk voorstel op zoek moeten naar meerderheden. Uren en dagen zullen geïnvesteerd worden om bij dertien (!) Goudse fracties tekst en uitleg te geven over de voorstellen, Of, zoals Van Kalken het verwoordt: ‘De wethouder zou vanuit alle fracties boodschappenlijstjes krijgen van punten en thema’s waar meer aandacht voor zou moeten komen. Of wat juist minder moest, om de steun van deze specifieke fractie aan het raadsbrede voorstel niet te verliezen.’

De inwoner aan zet

De macht terug naar de raad en samen met de stad besturen, dat is de ambitie van Leefbaar Gouda c.s.. Maar hoe dat precies in zijn werk gaat, werd op 7 april tijdens de raadsvergadering niet duidelijk. De constructie in Gouda lijkt op een combinatie van de gedoogsteuncoalitie Rutte I en het huidige minderheidskabinet Jetten I.

Ook bij Rutte I was sprake van een smalle basis die voor stabiliteit afhankelijk was van steun buiten het eigen motorblok. En afgelopen winter kwam in Den Haag in hoog tempo een nieuw kabinettot stand, maar leveren lukt vooralsnog niet, want er zijn geen meerderheden te vinden als er niet integraal naar plannen gekeken wordt.

Wie echt raadsbreed wil werken, moet ook eerlijk zijn over wat daarvoor nodig is. Raadsbreed werken vraagt om een breed inhoudelijk akkoord met aantoonbaar draagvlak in de raad, en om vakwethouders die boven de partijen staan. Zonder onafhankelijkheid is het moeilijk vol te houden dat zij er namens de gehele raad zitten. Dan komt onder het fraaie etiket van raadsbreed werken naar boven wat het in werkelijkheid is: een minderheidscoalitie. 

Wanneer wethouders voor ieder voorstel langs dertien fracties moeten, ontstaat het risico dat beleid niet sterker wordt, maar juist vager, trager en minder herkenbaar. Iedereen wil zijn eigen prioriteit terugzien en een succes claimen, niemand wil eens een tegenvaller verdedigen of een belang uitruilen. En politici zijn in de tussentijd vooral met zichzelf bezig. 

Besturen is keuzes maken

Inwoners willen dat problemen worden opgelost. Dat er woningen bijkomen, dat straten veilig zijn en dat voorzieningen op niveau blijven. Bestuurders worden niet afgerekend op hoeveel fracties zij tevreden houden, maar op wat zij daadwerkelijk voor elkaar krijgen.

Een stad wordt bestuurd door keuzes te maken. Soms moeilijke keuzes, soms impopulaire keuzes, maar wel keuzes die vanuit een visie gemaakt worden en richting geven. Niet dossier voor dossier maar in samenhang, want we hebben nu eenmaal te maken met schaarste van ruimte, middelen en personele capaciteit. Dat moet zorgvuldig gebeuren. Daar heb je tijd voor nodig. 

PRO neemt graag haar verantwoordelijkheid voor een breedgedragen akkoord met visie op een duurzame inclusieve samenleving in Gouda. Dat verdient onze mooie stad!

Claire Philips
fractievoorzitter van PRO